تاریخ شمسی در هوش مصنوعی: چه وقت باید ابزار بدهید

کوتاه‌ترین جواب این است: برای تاریخ شمسی، کد ملی و عدد به حروف، بهتر است دستیار هوش مصنوعی محاسبه را به ابزار بسپارد و خودش فقط نتیجه را بخواند. دلیلش خطای همیشگی مدل نیست. دلیلش این است که ابزار جواب را حساب می‌کند و هر بار همان را می‌دهد. این را روی چهار پرسش امتحان کردیم و نتیجه کمی جالب‌تر از «مدل غلط می‌گوید» بود. گزارشش پایین آمده است. آزمایش‌ها روز ۲۷ مهر ۱۴۰۵ (۱۹ اکتبر ۲۰۲۶) انجام شده است.

مدل متن می‌سازد، ابزار کد اجرا می‌کند

مدل زبانی جواب را از روی الگوهایی می‌سازد که دیده است. در مستندات Anthropic جریان ابزار این‌طور شرح داده شده: Claude یک فراخوانی ساختارمند (tool_use) برمی‌گرداند، برنامه شما عملیات را اجرا می‌کند و نتیجه را در tool_result پس می‌فرستد. جواب نهایی را مدل از روی همین نتیجه می‌نویسد (مستندات استفاده از ابزار).

یعنی عددی که در جواب می‌بینید یا از حافظه مدل آمده یا از اجرای یک کد. برای شعر و خلاصه‌نویسی فرقی ندارد. برای تاریخ دادخواست یا مبلغ یک چک فرق دارد. سرور MCP همین ابزارها را به برنامه‌های مختلف می‌رساند؛ اگر هنوز با آن آشنا نیستید، مقدمه‌ای بر MCP را بخوانید.

چهار آزمایش با جواب‌های ثبت‌شده

روش کار ساده بود. اول جواب هر پرسش را بدون هیچ ابزاری نوشتیم و ذخیره کردیم. بعد همان پرسش‌ها را به ابزار دادیم. مدل Claude Sonnet 5.5 بود. ابزارها جعبه‌ابزار ایرانی و تقویم Taghvim بودند.

۱. تبدیل در مرز سال کبیسه. پرسش: ۲۰ مارس ۲۰۲۵ چه تاریخ شمسی است، و آیا ۳۰ اسفند ۱۴۰۴ وجود دارد؟ جواب بدون ابزار: ۳۰ اسفند ۱۴۰۳، پنجشنبه؛ و ۱۴۰۴ کبیسه نیست. جواب ابزار convert_date: ۳۰ اسفند ۱۴۰۳، پنجشنبه، سال کبیسه. برای ۱۴۰۴/۱۲/۳۰ خطای Invalid Jalali date داد. هر دو یکی بود.

۲. کد ملی. پرسش: کد 0499370899 و کد 1111111111 معتبرند؟ جواب بدون ابزار: اولی معتبر، دومی نامعتبر چون همه رقم‌ها یکی است. جواب validate_national_code: اولی معتبر، دومی نامعتبر، با دلیلی که به انگلیسی برمی‌گردد (All-same-digit codes are not valid). باز هم هر دو یکی بود.

۳. عدد به حروف. پرسش: ۳٬۰۰۴٬۰۵۰٬۰۰۷ ریال را به حروف بنویس. هر دو جواب یکی بود: «سه میلیارد و چهار میلیون و پنجاه هزار و هفت ریال».

۴. بیست روز کاری بعد از ۱ آبان ۱۴۰۵. ۱ آبان ۱۴۰۵ جمعه است (۲۰۲۶-۱۰-۲۳) و هر دو ابزار این تبدیل را همین‌طور دادند. اینجا جواب‌ها فرق داشتند. بدون ابزار هفته کاری را شنبه تا چهارشنبه فرض کردیم و تعطیلی خاصی در بازه ندیدیم، پس ۲۷ آبان (۲۰۲۶-۱۱-۱۸) را گفتیم. سرور Taghvim با کد کشور IR جمعه و شنبه را آخر هفته گرفت و ۲۸ آبان (۲۰۲۶-۱۱-۱۹) را برگرداند. ابزار holidays در این بازه یک تعطیلی نشان داد، شهادت حضرت فاطمه (س) در ۲۲ آبان که جمعه می‌افتد و شمارش را عوض نمی‌کند.

اینجا باید یک نکته را صاف گفت. کد Taghvim ایران را در فهرست کشورهایی گذاشته که آخر هفته‌شان جمعه و شنبه است. اما تعطیل رسمی هفتگی ایران جمعه است (ویکی‌پدیا) و شنبه در بیشتر جاها کاری است. پس برای بیشتر سازمان‌های ایرانی ۲۸ آبان جواب درستی نیست. پنج‌شنبه یا شنبه در بعضی سازمان‌ها و دوره‌ها هم تعطیل است، بنابراین «هفته کاری ایران» یک قاعده ثابت نیست و هیچ‌کدام از دو جواب بالا را نمی‌شود رسمی دانست. تعطیلات قمری را هم با تقویم رسمی کشور تطبیق دهید، چون ابزار آن‌ها را از یک کتابخانه عمومی می‌گیرد.

نتیجه صادقانه: در سه پرسش اول مدل بدون ابزار هم درست بود و از آن نمی‌شود «نرخ خطا» ساخت. چهار پرسش نمونه آماری نیست و مدل دیگر یا پرسش سخت‌تر ممکن است نتیجه دیگری بدهد. تفاوت واقعی در پرسش چهارم دیده شد و آن هم خطای حسابی نبود. هر دو طرف یک فرض درباره آخر هفته داشتند. فایده ابزار اینجا درست درآمدن جواب نبود. فرضش در کد پیدا شد و می‌شود بررسی‌اش کرد. با Taghvim بهتر است فهرست تعطیلات را از ابزار بگیرید و شمارش روزهای کاری را با هفته کاری سازمان خودتان انجام بدهید.

چه چیزی به دستیار بدهیم

جعبه‌ابزار ایرانی هفت قابلیت دارد: تبدیل تاریخ، تاریخ امروز، بررسی کد ملی، بررسی کارت بانکی، بررسی شبا، عدد به حروف و یکدست کردن متن. بدون اینترنت کار می‌کند. جزئیات و نمونه پرسش‌ها در راهنمای جعبه‌ابزار ایرانی آمده است. سرور Taghvim هم روز کاری، تعطیلات و منطقه زمانی را پوشش می‌دهد و در راهنمای تقویم شرح داده شده. آن را فرد دیگری ساخته، پس پیش از تکیه بر تعطیلات، نتیجه را یک بار با تقویم رسمی تطبیق دهید. نام تعطیلی در آزمایش ما با شکل‌های نمایشی حروف برگشت و در بعضی برنامه‌ها ممکن است عجیب دیده شود.

مهارت تاریخ شمسی در کد کار دیگری می‌کند. آن به Claude یاد می‌دهد در برنامه‌ای که می‌نویسد تاریخ را چطور ذخیره و تبدیل کند، مثلاً به‌جای رشته شمسی، تاریخ میلادی ذخیره شود. سرور خودش جواب تاریخی می‌دهد. تفاوت این دو را در مهارت یا MCP می‌خوانید.

ارقام حقوقی و مالی

برای مهریه، دیه، ارث و مهلت اعتراض، سرور دادرس متن قانون را می‌خواند و محاسبه را انجام می‌دهد. جزئیات در راهنمای دادرس هست. یک هشدار لازم است: خروجی اطلاعاتی است و جای مشاوره حقوقی را نمی‌گیرد. عدد مهریه یا مهلت را پیش از اقدام با وکیل یا دفتر اسناد رسمی تطبیق دهید.

سه نکته برای پرسش‌های فارسی

این سه نکته را روی خود ابزار امتحان کردیم:

• رقم فارسی یا انگلیسی فرقی ندارد. تبدیل تاریخ و بررسی کد ملی هر دو را می‌پذیرند: ۱۴۰۵/۰۸/۰۱ همان نتیجه 1405/08/01 را داد. فقط ابزار عدد به حروف عدد صحیح می‌خواهد و دستیار باید ۱۲٬۵۰۰٬۰۰۰ را پیش از فراخوانی به 12500000 تبدیل کند.
• واحد را بنویسید. همان عدد ۱۲۵۰۰۰۰۰ با «ریال» و با «تومان» دو جمله متفاوت ساخت: «دوازده میلیون و پانصد هزار ریال» و «دوازده میلیون و پانصد هزار تومان».
• برای متن خراب، یکدست‌سازی را از ابزار بخواهید. normalize_persian_text «ک» عربی را فارسی کرد، فاصله پیش از «ها» را به نیم‌فاصله تبدیل کرد و با گزینه digits روی fa رقم‌های لاتین را فارسی نوشت. «می‌خواهم» که بدون هیچ فاصله‌ای چسبیده نوشته شده بود را اما اصلاح نکرد، پس بعد از آن هم متن را بخوانید.

اگر از سرویس‌های ایرانی استفاده می‌کنید

جعبه‌ابزار ایرانی و دادرس را می‌توانید از روتر MCP به دستیارتان وصل کنید و چیزی نصب نمی‌شود. مراحل در صفحه شروع است. سرور Taghvim فعلاً نصب محلی است (npx -y taghvim-mcp) و روی روتر نیست. اگر می‌خواهید پیش از ثبت‌نام امتحان کنید، نسخه رایگان و زمین‌بازی بدون حساب کار می‌کنند.

جمع‌بندی

اگر تاریخ یا شماره‌ای قرار است در سندی بنشیند، جواب را از ابزار بگیرید و فرض‌هایش را یک بار بخوانید، به‌ویژه برای روز کاری. اگر فقط کنجکاوید، مدل به‌تنهایی هم احتمالاً جواب خوبی می‌دهد، چنان‌که در این آزمایش سه بار داد. نتیجه‌ها مال همین پرسش‌ها در مهر ۱۴۰۵ است.