آموزش MCP برای مبتدیان: اولین اتصال رایگان در ۱۰ دقیقه

پنج‌شنبه عصر است، همکارتان گفته «MCP را امتحان کن، کارت راه می‌افتد»، و شما سه مقاله را باز کرده‌اید که هر سه نوشته‌اند «MCP مثل درگاه USB-C برای هوش مصنوعی است». هیچ‌کدام یک جواب واقعی نشان نداده‌اند. این آموزش MCP برای مبتدیان برعکس است: ساعت را بگذارید، ده دقیقه بعد یک کانکتور رایگان وصل کرده‌اید و دستیارتان یک سؤال فارسی را با داده‌های واقعی جواب داده است. ترمینال و کدنویسی هم لازم نیست.

سه کلمه را همین‌جا یک بار معنی می‌کنیم. سرور برنامه‌ای است که کارهای یک سرویس را در اختیار دستیار می‌گذارد. هر کار آن را قابلیت می‌گوییم، مثل «جستجوی کالا». کانکتور (اتصال سفارشی) هم نشانی همان سرور است که در تنظیمات ChatGPT یا Claude اضافه می‌کنید. تعریف کامل‌تر را در مقالهٔ MCP چیست می‌خوانید؛ برای این آموزش همین سه جمله کافی است.

آموزش MCP برای مبتدیان: برای اولین اتصال چه برنامه و چه پلنی لازم است؟

یکی از این دو برنامه کافی است:

• claude.ai (سایت یا برنامه): همهٔ پلن‌ها، حتی رایگان. در پلن رایگان سقف تعداد کانکتور سفارشی بسیار کم است (مثلاً یکی)، و این شرط را سازنده عوض می‌کند. اگر حساب سازمانی دارید و Team یا Enterprise است، افزودن کانکتور با مالک حساب است.
• ChatGPT: فقط در نسخهٔ وب و با روشن کردن حالت توسعه‌دهنده (Developer mode). اگر حساب سازمانی دارید، مدیر باید اجازه بدهد.

چیز دیگری لازم نیست: نه کلید API، نه ثبت‌نام در بازارچه، نه نصب Node. اینکه کدام برنامه برای کار شما مناسب‌تر است موضوع دیگری است و در انتخاب برنامهٔ MCP آمده؛ برای ده دقیقهٔ اول هر کدام را که دارید بردارید.

یک نکته دربارهٔ فیلترشکن: کانکتور را خود Claude یا ChatGPT از سرورهای خودشان صدا می‌زنند، نه کامپیوتر شما. پس برای این آموزش لازم نیست قانون خاصی در فیلترشکن بگذارید.

کانکتور رایگان را در Claude یا ChatGPT چطور اضافه کنم؟

اول نشانی را کپی کنید. همین یک خط است و برای هر دو برنامه یکی است:

https://mcp.mcpfarsi.ir/mcp/free

این نشانی ورود و رمز نمی‌خواهد. پشتش «روتر» است؛ یعنی یک نشانی که چند سرویس ایرانی را یک‌جا در اختیار دستیار می‌گذارد. برای راحتی، همین نشانی را با دکمهٔ کپی در صفحهٔ امتحان رایگان هم می‌بینید.

در claude.ai

1. به Customize و بعد Connectors بروید. در بعضی نسخه‌ها مسیر Settings و بعد Connectors است.
2. Add و بعد Add custom connector را بزنید. یک اسم دلخواه بدهید (مثلاً mcpfarsi-free)، نشانی را بچسبانید و Continue و بعد Add را بزنید.
3. گفتگوی تازه‌ای باز کنید و کانکتور را برای همان گفتگو روشن کنید.

در ChatGPT

1. در نسخهٔ وب به Settings و بعد Security and login بروید و Developer mode را روشن کنید.
2. به بخش Plugins بروید (در نسخه‌های قدیمی‌تر اسمش Apps است)، دکمهٔ + و بعد Add custom MCP server را بزنید. اسم بدهید و نشانی را بچسبانید. این نشانی ورود نمی‌خواهد؛ گزینهٔ OAuth را انتخاب نکنید. هشداری که ChatGPT نشان می‌دهد را بخوانید و تأیید کنید.
3. در گفتگوی تازه، با تایپ @ یا از منوی + همین کانکتور را انتخاب کنید.

اسم دکمه‌ها در هر دو برنامه زیاد عوض می‌شود. این برچسب‌ها همان‌هایی است که صفحهٔ امتحان رایگان در ۴ آبان ۱۴۰۵ نشان می‌داد؛ اگر دکمه‌ای را پیدا نکردید، دنبال کلمه‌ای شبیه Connectors یا Custom connector بگردید.

اولین سؤال فارسی چیست و از کجا بفهمم کار کرد؟

سؤال اول را ساده بگیرید، چون جوابش را خودتان هم از روی تقویم می‌توانید چک کنید:

«امروز به تاریخ شمسی چندم است؟»

اگر کانکتور درست وصل شده باشد، قبل از جواب چیزی شبیه این می‌بینید: دستیار می‌نویسد که دارد ابزاری را صدا می‌زند یا یک خط کوچک جمع‌شدنی با اسم ابزار نشان می‌دهد. بعضی برنامه‌ها پیش از اجرا از شما اجازه می‌گیرند؛ اجازه بدهید. بعد جواب می‌آید: تاریخ امروز به وقت تهران، به شمسی و میلادی.

نشانهٔ موفقیت دو چیز است. یکی آن خط «در حال استفاده از ابزار». دیگری اینکه تاریخ با تقویم شما بخواند. آزمایش‌های تاریخ شمسی در هوش مصنوعی نشان داده‌اند که مدل‌ها بدون ابزار در این حساب‌ها زیاد اشتباه می‌کنند، پس جواب درست یعنی ابزار واقعاً کار کرده است.

اگر جواب آمد ولی خط ابزار را ندیدید، بنویسید «از ابزارهای کانکتور استفاده کن» و دوباره بپرسید. دستیار گاهی ترجیح می‌دهد از حافظه‌اش جواب بدهد.

بعد از اولین جواب، چه سؤال‌هایی بپرسم؟

حالا که اتصال برقرار است، این چهار سؤال را یکی‌یکی امتحان کنید. هر کدام به یک سرویس واقعی می‌رسد:

• «ابزارهای ایرانی را نشانم بده.» دستیار فهرست سرویس‌هایی را که این نشانی در اختیارش گذاشته می‌گوید.
• «۱۴۰۴/۰۱/۰۱ چه روزی از هفته است و به میلادی چه تاریخی می‌شود؟» این یکی از جعبه‌ابزار ایرانی جواب می‌گیرد که تبدیل تاریخ را با روش دقیق انجام می‌دهد.
• «ارزان‌ترین لپ‌تاپ با رم ۱۶ گیگ در دیجی‌کالا کدام است؟» اینجا سرور دیجی‌کالا وارد می‌شود. جواب معمولاً شامل نام کالا، قیمت و فروشنده است، و هر بار که بپرسید ممکن است عوض شود، چون قیمت‌ها عوض می‌شود.
• «در دیوار آپارتمان‌های اجاره‌ای تهران را پیدا کن.» جواب فهرستی از آگهی‌هاست. می‌توانید بعدش بگویید «اولی را بخوان و بگو از مالک چه بپرسم»؛ سرور دیوار جزئیات هر آگهی را هم می‌خواند.

دقت کنید که این‌ها قیمت و آگهی را از خود سایت می‌خوانند، نه از حافظهٔ مدل. تفاوت دقیقاً همین است: بدون کانکتور دستیار حدس می‌زند و با کانکتور می‌پرسد. اگر می‌خواهید این را بدون اتصال هم ببینید، آزمایشگاه را باز کنید و همین سؤال‌ها را همان‌جا بپرسید.

اگر وصل نشد یا جواب نیامد چه کنم؟

سه مشکل از بقیه رایج‌تر است.

گزینهٔ Developer mode در ChatGPT نیست. یا پلنتان آن را ندارد، یا مدیر سازمان اجازه نداده، یا دارید از اپ موبایل سراغش می‌روید. این تنظیم فقط در نسخهٔ وب است. اگر راهی پیدا نشد، همین مراحل را در claude.ai انجام دهید.

در claude.ai دکمهٔ افزودن کانکتور دوم کار نمی‌کند. پلن رایگان فقط یک کانکتور سفارشی می‌گیرد. اگر قبلاً چیز دیگری اضافه کرده‌اید، آن را بردارید یا همین را جایش بگذارید.

کانکتور اضافه شد ولی دستیار از آن استفاده نمی‌کند. گفتگو را تازه کنید و دوباره مطمئن شوید کانکتور برای همان گفتگو روشن است؛ در هر دو برنامه این گزینه برای هر گفتگو جداست. اگر باز هم نشد، برنامه را کامل ببندید و دوباره باز کنید.

اگر پیام خطا دربارهٔ محدودیت یا سقف بود، مشکل از اتصال نیست؛ به سقف رایگان رسیده‌اید و بخش بعدی را بخوانید.

سقف رایگان و حد کار چقدر است؟

نشانی رایگان برای امتحان است، نه کار روزمره. هر IP در روز ۳۰ اجرای قابلیت و در هر دقیقه ۱۰ اجرا دارد و کل امتحان رایگان برای همهٔ کاربران هم روزی ۲٬۰۰۰ اجراست. سهمیه هر شب ساعت ۳:۳۰ به وقت تهران تازه می‌شود. جستجوی قابلیت (وقتی دستیار فقط می‌پرسد «چه ابزاری دارم؟») شمرده نمی‌شود.

چند حد دیگر را هم صادقانه بدانید:

• فقط سرورهایی که کلید و ورود نمی‌خواهند و کاری در حساب شما انجام نمی‌دهند اینجا هستند. ابزارهایی که پیامک می‌فرستند، پرداخت می‌کنند یا به حساب شخصی وصل می‌شوند عمداً در این نشانی نیستند. اگر می‌خواهید دستیار چنین کاری کند، باید با حساب خودتان وصل شوید.
• دیجی‌کالا و دیوار از نشانی‌های خود سایت استفاده می‌کنند، نه API رسمی. اگر سایت ظاهرش را عوض کند، ممکن است ابزار مدتی خطا بدهد.
• ابزار فقط می‌خواند. خرید نمی‌کند، با فروشنده تماس نمی‌گیرد و شمارهٔ تلفن آگهی را هم نمی‌بیند.
• دستیار ممکن است جواب ابزار را اشتباه خلاصه کند. برای تصمیم مهم مثل خرید یا اجاره، آگهی یا صفحهٔ کالا را خودتان هم باز کنید.

پیش از اینکه سرور دیگری را وصل کنید، چک‌لیست امنیت MCP را یک بار بخوانید.

ده دقیقه گذشت؛ قدم بعدی چیست؟

سه پله دارید و هرکدام یک پله بالاتر از قبلی است. اگر اول می‌خواهید بدون هیچ اتصالی ببینید این چیزها چطور کار می‌کند، آزمایشگاه را باز کنید. امتحان رایگان را الان انجام دادید. وقتی دیدید به درد شما می‌خورد، برای ابزارهای خودتان و بدون سقف روزانه دستیارتان را با حساب خودتان وصل کنید؛ راهنمای اتصال در چهار مرحله شما را می‌برد: برنامه، ابزارها، اتصال، آزمایش. راهنمای MCP هم نکات مخصوص ایران و امنیت را کامل‌تر گفته است.

اگر پرسیدید «مهارت (Skill) و سرور چه فرقی دارند؟»، جوابش در تفاوت Skill و MCP است. برای دیدن اینکه چه سرویس‌هایی دیگر هست، فهرست همهٔ ابزارها را مرور کنید.

اگر امتحان رایگان جواب داد، مرحلهٔ بعد همین است: اتصال دستیار.