نرخ تورم رسمی مرکز آمار با هوش مصنوعی: تورم گروه‌ها، بیکاری و جمعیت

هر ماه خبرها از «تورم رسمی» حرف می‌زنند و یکی می‌گوید تورم بالا رفت، دیگری می‌گوید پایین آمد. عدد اصلی در سایت مرکز آمار ایران هست، ولی لای گزارش‌های PDF و فایل‌های اکسلی که باز کردن و خواندنشان حوصله می‌خواهد. تازه عدد بانک مرکزی هم با آن یکی نیست. با سرور MCP «مرکز آمار ایران» نرخ تورم رسمی مرکز آمار را مستقیم از دستیار هوش مصنوعی‌تان می‌پرسید: Claude، ChatGPT یا Cursor با این سرور فایل‌های خود درگاه ملی آمار را می‌خواند و جواب را به فارسی می‌دهد.

کوتاه‌ترین جواب این است: سرور به دستیار ۱۲ قابلیت می‌دهد برای خواندن داده‌های مرکز آمار، از تورم ماهانه و تورم هر گروه کالا تا نرخ بیکاری فصلی، رشد تولید ناخالص داخلی، جمعیت استان‌ها و هر جدول اکسلی که مرکز منتشر کرده است.

نرخ تورم رسمی مرکز آمار را چطور از هوش مصنوعی بپرسیم

همان‌طور که از یک اقتصاددان می‌پرسید. لازم نیست بدانید داده در کدام فایل است. بپرسید «تورم ماه گذشته چند درصد بود؟» و دستیار شاخص قیمت مصرف‌کننده را برای ماه‌های اخیر می‌آورد. پیش‌فرض ۱۲ ماه آخر است و می‌شود کمتر یا بیشترش کرد. سه انتخاب دیگر هم دارید: کل کشور، شهری یا روستایی؛ یک گروه کالا؛ یا یک استان.

جواب معمولاً جدولی با این ستون‌هاست (قالب نمونه، بدون عدد واقعی):

ماه‌ها شمسی‌اند و درصدها درصد واقعی‌اند، نه کسر. سال پایهٔ شاخص ۱۴۰۰ است، یعنی شاخص آن سال ۱۰۰ فرض شده. جدول‌های استانی فقط نرخ تورم را دارند: شاخص و تفکیک گروه کالا در آن‌ها نیست.

تورم نقطه‌به‌نقطه، ماهانه و سالانه چه فرقی دارند

خبرها گاهی یکی از این سه را «تورم» می‌نامند و همین گیج‌کننده است. سرور هر سه را کنار هم می‌دهد:

• تورم ماهانه: قیمت‌ها نسبت به ماه قبل چقدر بالا رفته‌اند. حس روزمرهٔ گرانی را بیشتر از همه همین نشان می‌دهد.
• تورم نقطه‌به‌نقطه: قیمت‌ها نسبت به همان ماه در سال قبل. اگر بخواهید بدانید سبد خریدتان از پارسال تا امروز چقدر گران‌تر شده، این عدد را ببینید.
• تورم متوسط ۱۲ ماه: میانگین شاخص ۱۲ ماه اخیر در برابر ۱۲ ماه قبل از آن. کندتر حرکت می‌کند و همان عددی است که معمولاً «تورم سالانه» خوانده می‌شود.

اگر نقطه‌به‌نقطه از متوسط ۱۲ ماه بالاتر باشد، یعنی تورم در ماه‌های اخیر تندتر شده است. از دستیار بخواهید همین را برای ماه‌های اخیر توضیح بدهد.

تورم کدام گروه کالا بیشتر است؛ خوراکی، مسکن یا حمل‌ونقل

عدد کل نمی‌گوید گرانی از کجا می‌آید. سرور تورم گروه‌های کالا و خدمات را در یک ماه کنار هم می‌گذارد: خوراکی، مسکن، حمل‌ونقل، سلامت و گروه‌های دیگر. چند نمونه پرسش:

• «در آخرین ماه، تورم نقطه‌به‌نقطهٔ کدام گروه از همه بیشتر بود و کدام از همه کمتر؟»
• «تورم خوراکی در روستاها با شهرها چقدر فاصله دارد؟»
• «تورم بهداشت و درمان را در یک سال اخیر ماه‌به‌ماه بیاور.»

کنار تورم مصرف‌کننده، شاخص قیمت تولیدکننده هم هست: هر فصل و به تفکیک بخش، با تغییر فصلی، نقطه‌به‌نقطه و متوسط چهار فصل.

نرخ بیکاری و رشد اقتصادی ایران به تفکیک فصل

آمار نیروی کار فصلی است: نرخ بیکاری، بیکاری جوانان و نرخ مشارکت اقتصادی، برای کل کشور، شهری و روستایی. پیش‌فرض هشت فصل اخیر است. یادتان باشد این آمار دو تا سه ماه از امروز عقب‌تر است، پس تازه‌ترین فصل ممکن است فصل قبل‌تر باشد.

برای رشد اقتصادی، سرور رشد تولید ناخالص داخلی را فصلی یا سالانه می‌دهد، با نفت و بدون نفت، و رشد سه بخش کشاورزی، صنعت و خدمات را جدا. بپرسید: «رشد اقتصادی بدون نفت در چهار فصل اخیر چطور بوده و کدام بخش بیشتر رشد کرده؟»

بقیهٔ شاخص‌های کلان در کارنامهٔ ماهانهٔ مرکز آمار است: تجارت خارجی، قیمت و اجارهٔ مسکن، نقدینگی، بودجه، درآمد و هزینهٔ خانوار، ضریب جینی، تورم دهک‌ها، انرژی و بورس. تاریخ آخرین دادهٔ هر جدول فرق می‌کند. مثلاً قیمت و اجارهٔ مسکن در این کارنامه به سال ۱۴۰۰ ختم می‌شود و تجارت خارجی به بهمن ۱۴۰۴. پس پیش از نتیجه‌گیری، تاریخ آخرین ردیف را از دستیار بپرسید.

جمعیت استان‌ها و شهرستان‌ها از سرشماری ۱۳۹۵

سرور جمعیت و شمار خانوار هر استان را می‌دهد، یا شهرستان‌های یک استان را، با تفکیک شهری و روستایی و مرد و زن. منبع، سرشماری آبان ۱۳۹۵ است. سرشماری ۱۴۰۵ در جریان است و نتیجه‌اش هنوز منتشر نشده.

برای عدد تازه‌تر، از دستیار بخواهید برآوردهای جمعیت مرکز آمار را جستجو کند. همین روش برای هر آماری که ابزار جدا ندارد هم کار می‌کند: دستیار انتشارات مرکز را با کلمه، سال، دورهٔ انتشار و موضوع جستجو می‌کند، فهرست فایل‌های اکسل و PDF یک انتشار را می‌گیرد و هر جدول اکسل را ردیف به ردیف می‌خواند. یعنی دیگر لازم نیست فایل را دانلود کنید و دنبال برگهٔ درست بگردید.

گزارش بعدی تورم کی منتشر می‌شود (تقویم انتشار مرکز آمار)

مرکز آمار برای هر سال تقویم انتشار دارد: هر آمار در چه روزی از کدام ماه منتشر می‌شود و کدام دفتر مرکز مسئولش است. سرور همین تقویم را می‌خواند و می‌شود آن را با کلمه هم فیلتر کرد. بپرسید «گزارش بعدی تورم کی می‌آید؟» تا دستیار ردیف شاخص ملی ماهانه را پیدا کند.

یک نکته دربارهٔ روز انتشار: گزارش ماهانهٔ تورم اول به‌صورت PDF منتشر می‌شود و سری اکسل حدود یک هفته بعد می‌آید. در این فاصله، سرور عددهای ملی ماه تازه را از همان PDF می‌خواند و جدا برمی‌گرداند، پس تازه‌ترین ماه از قلم نمی‌افتد. تازه‌ترین خبرها و اطلاعیه‌های مرکز آمار هم با یک سؤال می‌آید.

چرا عدد مرکز آمار با بانک مرکزی فرق دارد

مرکز آمار و بانک مرکزی هر کدام شاخص قیمت خودشان را حساب و منتشر می‌کنند و عددها با هم یکی نیست. این سرور فقط عدد مرکز آمار را می‌خواند. وقتی خبری از «تورم رسمی» حرف می‌زند، اول ببینید عدد مال کدام نهاد است و کدام‌یک از سه نرخ است.

برای مقایسه، سرور بانک مرکزی را هم کنارش وصل کنید و از دستیار بخواهید تورم هر دو نهاد را برای یک ماه کنار هم بگذارد. برای قیمت بازار آزاد دلار و طلا هم قیمت دلار و طلا با هوش مصنوعی را ببینید.

اتصال دستیار به مرکز آمار ایران، با اینترنت ایران یا بدون آن

سایت مرکز آمار به IP خارج از ایران جواب نمی‌دهد. ساده‌ترین راه روتر MCP است که این سرور را از یک سرور داخل ایران اجرا می‌کند:

1. اتصال دستیار را باز کنید و برنامه‌تان را انتخاب کنید: ChatGPT، claude.ai، Claude Desktop، Cursor یا برنامهٔ دیگر.
2. مراحل را دنبال کنید. نصب، کلید API و اینترنت ایران لازم نیست.
3. بپرسید: «تورم ماه گذشته را بگو.»

بدون ساختن حساب هم می‌شود امتحانش کرد: این سرور در امتحان رایگان هست.

برای اجرا روی کامپیوتر خودتان، ابزار uv را نصب کنید. سرور با uvx amar-mcp اجرا می‌شود و در Claude Code یک دستور کافی است:

claude mcp add amar -- uvx amar-mcp

در این حالت اینترنت شما باید از داخل ایران وصل باشد. اگر VPN ناچار روشن است، متغیر اختیاری AMAR_MCP_PROXY را با نشانی یک پراکسی HTTP با خروجی ایران پر کنید (چند نشانی را هم می‌شود با ویرگول انگلیسی جدا کرد). سرور تنظیمات پراکسی سیستم را نادیده می‌گیرد. تنظیمات آماده برای هر برنامه و فهرست کامل قابلیت‌ها در صفحهٔ این ابزار است. اگر اولین بار است که دستیار را به ابزاری وصل می‌کنید، آموزش MCP در ۱۰ دقیقه قدم‌به‌قدم پیش می‌رود.

پیش از استناد به عددها

• غیررسمی: سازندهٔ این ابزار مرکز آمار نیست. سرور صفحه‌ها و فایل‌های سایت را می‌خواند؛ اگر سایت ساختارش را عوض کند، ممکن است بخشی از داده‌ها موقتاً نیاید.
• فقط خواندن: کلید و حساب کاربری نمی‌خواهد و چیزی را تغییر نمی‌دهد.
• عدد یک نهاد: همهٔ عددها از مرکز آمار است، نه بانک مرکزی.
• تاریخ داده را ببینید: جمعیت از سرشماری ۱۳۹۵ است، آمار نیروی کار دو تا سه ماه عقب است و هر جدول کارنامهٔ کلان تا تاریخ خودش می‌رسد.
• منبع را چک کنید: برای گزارش یا مقاله، از دستیار بخواهید نام انتشار و فایل منبع را هم بگوید تا بتوانید عدد را در خود سایت ببینید.

دفعهٔ بعد که خبری از تورم رسمی شنیدید، به‌جای گشتن در فایل‌های اکسل، اتصال دستیار را باز کنید و از خود مرکز آمار بپرسید.