فهرست مطالب ۷ بخش
برنامه‌نویسی که نرم‌افزار حسابداری می‌سازد، یا دانشجویی که تمرین صورت‌های مالی دارد، از دستیار هوش مصنوعی می‌خواهد «ساختار صورت وضعیت مالی را بچین» یا «صورت جریان‌های نقدی را طراحی کن». جواب معمولاً مرتب و مطمئن است، ولی از روی عادتهای IFRS یا حسابداری آمریکایی نوشته شده: سرفصلها و اصطلاح‌ها با آنچه استانداردهای ایران می‌خواهند جور نیست و کسی هم نمی‌گوید کدام بند کدام استاندارد پشتش است.
مهارت (Skill) «استانداردهای حسابداری ایران» همین فاصله را پر میکند: کمک میکند با هوش مصنوعی، استاندارد حسابداری ایران را از روی متن خود استانداردها به کار ببرید، نه از حافظهٔ دستیار. متن و خلاصهٔ ۳۵ استاندارد فعال، قالب آمادهٔ پنج صورت مالی اصلی، جدول تطبیق با IFRS و یک اعتبارسنج پایتون را به دستیار میدهد که فایل JSON صورت مالی را روی کامپیوتر خودتان با قاعدهها می‌سنجد. سازنده‌اش آن را بر پایهٔ استانداردهای سازمان حسابرسی (تجدیدنظرشدهٔ ۱۳۹۷) معرفی کرده است.
مهارت سرور MCP نیست و به سرویسی وصل نمی‌شود. فقط روش کار را به دستیار یاد میدهد. اگر فرق این دو برایتان روشن نیست، تفاوت Skill و MCP را بخوانید.
طراحی صورت مالی طبق استاندارد حسابداری ایران با هوش مصنوعی
در پوشهٔ templates مخزن، پنج قالب YAML هست: صورت وضعیت مالی، سود و زیان، سود و زیان جامع، تغییرات حقوق مالکانه و جریان‌های نقدی. هر ردیف کلید انگلیسی برای کد و برچسب فارسی برای نمایش دارد و بسیاری از ردیف‌ها شمارهٔ استاندارد مرتبط را هم دارند. برای همین دستیار به جای حدس زدن، ساختار را از همین قالب‌ها برمی‌دارد.
مثلاً بپرسید: «برای ماژول گزارش‌های مالی‌مان، صورت جریان‌های نقدی را طبق استاندارد شمارهٔ ۲ طراحی کن و جدول دیتابیسش را پیشنهاد بده.» جواب چنین شکلی دارد:
- روش ارائه: مستقیم یا غیرمستقیم، که قالب غیرمستقیم را پیش‌فرض گذاشته و یکسان ماندن روش را از بند استاندارد ۱ یادآوری میکند.
- فعالیت‌های عملیاتی: در روش مستقیم دریافت نقدی از مشتریان و پرداخت به تأمین‌کنندگان و کارکنان، با علامت مثبت یا منفی هر ردیف.
- فعالیت‌های سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های تأمین مالی: هر کدام با ردیف‌های خودشان.
- کنار هر بخش، شمارهٔ استاندارد و بند متناظر در IAS 7.
مهارت چند قاعدهٔ پایه را هم صریح به دستیار می‌گوید، قاعده‌هایی که در طراحی نرم‌افزار زیاد جا می‌افتند: جاری و غیرجاری با مرز ۱۲ ماه جدا میشود؛ وامی که شرط قراردادش نقض شده جاری حساب میشود؛ دست‌کم یک دورهٔ مقایسه‌ای لازم است و بعد از تجدید ارائه، سه صورت وضعیت مالی؛ و دارایی با بدهی یا درآمد با هزینه تهاتر نمی‌شود. حداقل اقلام هر صورت هم در آن آمده است. برای نمونهٔ کامل، مخزن یک مثال شرکت تولیدی (قطعه‌سازی خودرو، با مبلغ‌های ریالی) و نمونه‌هایی برای بانک، بیمه و مؤسسهٔ غیرانتفاعی دارد.
بررسی خودکار ترازنامه با قاعده‌های اعتبارسنجی
بخش کاربردی برای سازندگان نرم‌افزار، فایل validators/rules.yaml و اسکریپت validator.py است. هر قاعده یک شناسه دارد، مثل BS001 برای معادلهٔ اصلی حسابداری (جمع دارایی‌ها برابر بدهی‌ها به‌اضافهٔ حقوق مالکانه)، یک فرمول، یک سطح (خطا، هشدار یا اطلاع)، یک پیام فارسی و ارجاع به بند استاندارد. گروه‌ها ترازنامه (BS)، سود و زیان (IS)، سود و زیان جامع (CI)، تغییرات حقوق مالکانه (EC)، جریان نقدی (CF)، تطبیق بین صورت‌ها (XC) و اهمیت (MAT) را پوشش می‌دهند.
اسکریپت با پایتون ۳.۱۰ یا جدیدتر اجرا میشود. فایل نمونهٔ مخزن را این‌طور می‌سنجید:
python scripts/validator.py tests/sample-data.json --format markdownهمین دستور با --format json -o report.json گزارش JSON میدهد که برای تست خودکار نرم‌افزارتان به کار می‌آید. به گفتهٔ راهنمای مخزن، نمونه از همهٔ ۳۶ قاعده می‌گذرد. گزارش Markdown این شکل را دارد (بدون عدد):
| بخش گزارش | چه چیزی می‌آید |
|---|---|
| خلاصه | تعداد قاعده‌های موفق، ناموفق و هشدارها، و وضعیت کلی «معتبر» یا «نامعتبر» |
| خطاها | شناسهٔ هر قاعدهٔ شکسته، مثل BS001، با پیامش و میزان اختلاف |
| هشدارها | قاعده‌هایی با سطح هشدار که صورت را رد نمی‌کنند ولی بررسی می‌خواهند |
اسکریپت قاعدهها را از خود مخزن میخواند. خود اسکریپت به اینترنت وصل نمی‌شود و اگر آن را خودتان در خط فرمان اجرا کنید، داده روی کامپیوترتان می‌ماند؛ ولی وقتی دستیار فایل را میخواند یا اجرا میکند، محتوای آن به سرویس هوش مصنوعی فرستاده میشود. اگر دستیارتان اجازهٔ اجرای فرمان دارد، مثل Claude Code، می‌توانید بگویید: «این فایل JSON ترازنامه را با اعتبارسنج مهارت بررسی کن و هر خطا را با بند استانداردش توضیح بده.»
تطبیق استانداردهای حسابداری ایران با IFRS
فایل mappings/ifrs-to-iranian.md برای هر استاندارد ایرانی معادل بین‌المللی‌اش را نوشته است. چند نمونه:
| استاندارد ایران | معادل بین‌المللی |
|---|---|
| شمارهٔ ۱، ارائهٔ صورت‌های مالی | IAS 1 |
| شمارهٔ ۲، صورت جریان‌های نقدی | IAS 7 |
| شمارهٔ ۸، موجودی مواد و کالا | IAS 2 |
| شمارهٔ ۱۱، دارایی‌های ثابت مشهود | IAS 16 |
| شمارهٔ ۳۵، مالیات بر درآمد | IAS 12 |
| شمارهٔ ۴۳، درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان | IFRS 15 |
| شمارهٔ ۴۴، اجاره‌ها | IFRS 16 |
| شمارهٔ ۲۴، واحدهای تجاری در مرحلهٔ قبل از بهره‌برداری | معادل ندارد |
این فایل فقط می‌گوید کدام با کدام جفت است. اگر بپرسید «استاندارد ۱۱ ایران با IAS 16 چه فرقی دارد؟»، دستیار متن استاندارد ایرانی را از مخزن میخواند، ولی طرف IFRS را از دانستهٔ خودش می‌آورد. پس فهرست تفاوت‌ها را پیش از استفاده در جزوه یا مستند فنی با متن IFRS بسنجید.
نصب مهارت در Claude Code
صفحهٔ استانداردهای حسابداری ایران یک دستور نصب دارد که مخزن را در پوشهٔ مهارتهای شخصی Claude Code کپی میکند:
git clone https://github.com/seiahposh/accounting-iran-standards ~/.claude/skills/accounting-iran-standardsفایل SKILL.md در ریشهٔ همین پوشه قرار می‌گیرد و نام پوشه با نام مهارت یکی است، پس Claude Code آن را در گفتگوی بعدی پیدا میکند. راهنمای خود مخزن روش نصب را نگفته است و این دستور را بازارچه پیشنهاد میدهد. چند نکته پیش از نصب:
- همهٔ مخزن، با فایلهای Word و PDF استانداردها، کپی میشود: طبق GitHub حدود ۳۶ مگابایت (راهنمای مخزن حدود ۵۰ مگابایت گفته است).
- برای خود مهارت چیزی جز git لازم نیست. اسکریپت‌ها پایتون ۳.۱۰ یا جدیدتر و بسته‌های
requirements.txtرا می‌خواهند. Pandoc و LibreOffice فقط برای دانلود و تبدیل دوبارهٔ استانداردها لازم است. - این صفحه فایل zip برای claude.ai و برنامهٔ دسکتاپ Claude ندارد. برنامههای دیگری هم قالب Skill را میخوانند، ولی هر کدام پوشهٔ خودش را دارد. فهرستشان در همان نوشتهٔ تفاوت Skill و MCP آمده است.
- این مهارت را یک سازنده با مجوز MIT منتشر کرده است. نسخه‌اش ۱.۰.۰ است و از ۲۷ شهریور ۱۴۰۵ به‌روز نشده است. مثل هر مهارت از منبع ناشناس، فایل‌ها و اسکریپت‌هایش را پیش از نصب نگاه کنید.
این مهارت چه کاری نمی‌کند
- جای حسابدار یا حسابرس را نمی‌گیرد. خروجی دستیار نظر حرفه‌ای نیست. صورت مالی واقعی را حسابدار تأیید میکند.
- متن رسمی نیست. متن استانداردها خودکار از فایل Word تبدیل شده و منبع دانلودش thdorsan.com است، نه سایت سازمان حسابرسی. در نمونه‌ای که خواندیم «ي» و «ك» عربی و نیم‌فاصله‌های نابه‌جا مانده بود، پس نقل‌قول‌ها ویرایش می‌خواهند.
- تاریخ متن را بررسی کنید. متن استاندارد ۲ در مخزن هنوز عنوان قدیم «صورت جریان وجوه نقد» و طبقه‌بندی پنج‌گانهٔ قدیم را دارد، در حالی که قالب صورت جریان‌های نقدی همان سه بخش نسخهٔ جدید را دارد. پیش از تکیه به هر متن، تاریخ و نسخه‌اش را با منبع رسمی تطبیق بدهید.
- به دادهٔ زنده وصل نیست. مهارت فقط روش را یاد میدهد. برای شناسهٔ کالا، نرخ و بخشنامهٔ مالیاتی، سرور مالیات ایران و مهارت ارزش افزوده را ببینید. راهنمای مالیات بر ارزش افزوده با هوش مصنوعی هم همین کار را برای کسب‌وکارهای کوچک قدم‌به‌قدم توضیح داده است.
مهارت را بگیرید و اولین صورت را بسازید
اگر نرم‌افزار حسابداری می‌سازید، یا حسابداری درس می‌دهید یا می‌خوانید و از دستیار هوش مصنوعی کمک می‌گیرید، با یک دستور، استانداردها و قالب‌ها و اعتبارسنج را کنار دستیارتان دارید.
می‌خواهید دستیارتان به سرویس‌های ایرانی هم وصل شود؟ اتصال دستیار را باز کنید.
سؤال‌های پرتکرار
چرا ChatGPT یا Claude صورت مالی را طبق استاندارد ایران نمیچیند؟
دستیار بیشتر از متنهای انگلیسی و عادتهای IFRS یا آمریکایی یاد گرفته است، پس سرفصلها، گروهبندی و اصطلاحهای استانداردهای ایران را همیشه درست نمیآورد. این مهارت متن ۳۵ استاندارد، خلاصهٔ هر کدام و قالب آمادهٔ پنج صورت مالی را جلوی دستیار میگذارد تا از همانها کار کند.
این مهارت در ChatGPT یا claude.ai هم نصب میشود؟
صفحهٔ مهارت در بازارچه فقط یک راه نصب میدهد: کپی مخزن در پوشهٔ مهارتهای شخصی Claude Code. فایل zip برای claude.ai و برنامهٔ دسکتاپ Claude ندارد. قالب Skill استاندارد باز است و برنامههای دیگری هم آن را میخوانند، ولی محل پوشه در هر برنامه فرق میکند و باید در راهنمای همان برنامه دید.
اعتبارسنج پایتون به اینترنت یا سرور جایی وصل میشود؟
نه. اسکریپت اعتبارسنجی قاعدهها را از فایل rules.yaml خود مخزن میخواند و فایل JSON صورت مالی را روی کامپیوتر خودتان بررسی میکند. فقط اسکریپتهای دانلود دوبارهٔ استانداردها به سایت منبع وصل میشوند که برای کار روزمره لازم نیست.
متن استانداردهای داخل مخزن را میشود بهعنوان متن رسمی نقل کرد؟
با احتیاط. متنها خودکار از فایلهای Word به Markdown تبدیل شدهاند و منبع دانلود سایت thdorsan.com است، نه سایت سازمان حسابرسی. برای نقل رسمی، متن و تاریخ هر استاندارد را با منبع رسمی تطبیق بدهید.
این مهارت مالیات یا ارزش افزوده را هم حساب میکند؟
نه. فقط روش و قاعدهٔ استانداردهای حسابداری را یاد میدهد و به سامانهٔ مالیاتی یا هیچ دادهٔ زندهای وصل نیست. برای کارهای مالیاتی، سرور MCP «مالیات ایران» و مهارت ارزش افزوده در همین بازارچه هست.
