فهرست مطالب ۷ بخش
- آماده‌سازی اظهارنامه ارزش افزوده با Claude: مهارت چه چیزی یاد میدهد؟
- صورتحساب بانکی را برای ارزش افزوده چطور دستهبندی کنیم؟
- ارزش افزوده خدمات خارجی: اشتراک نرمافزار و reverse charge
- فصل‌های اظهارنامه ارزش افزوده و جریمهٔ دیرکرد
- نصب مهارت iran-vat در Claude Code
- کجا مهارت شما را به حسابدار می‌فرستد؟
- سؤال‌های پرتکرار
فصل پاییز رو به پایان است و باید ردیفهای این فصل را برای اظهارنامه آماده کنید. خروجی اکسل حساب بانکی شرکت جلوی شماست: چند صد ردیف واریز و برداشت، از پول مشتری خارجی تا کارمزد بانک، قبض برق، قسط بیمه و اشتراک ماهانهٔ یک نرمافزار خارجی که با کارت پرداخت شده. پیش از هر حسابی باید بدانید هر ردیف کجای اظهارنامه می‌نشیند. آماده‌سازی اظهارنامه ارزش افزوده بیشتر همین دستهبندی است، و همین بخش را میشود به دستیار هوش مصنوعی سپرد.
پاسخ کوتاه: مهارت (Agent Skill) «مالیات بر ارزش افزوده ایران» از OpenAccountants به Claude و دستیارهای مشابه یاد میدهد هر ردیف صورتحساب بانکی را در یکی از دسته‌های مشمول، صفر درصد، معاف، خرید خدمات خارجی یا «خارج از اظهارنامه» بگذارد و بخش فروش، خرید و خالص را مرتب بچیند. ماشین‌حساب یا ابزار ثبت اظهارنامه نیست و هنوز حسابداری آن را تأیید نکرده است.
آماده‌سازی اظهارنامه ارزش افزوده با Claude: مهارت چه چیزی یاد میدهد؟
مهارت یک فایل دستورالعمل به زبان انگلیسی است، بدون اسکریپت. هر وقت از دستیار بخواهید تراکنش‌ها را برای اظهارنامهٔ ارزش افزودهٔ ایران آماده، بررسی یا دستهبندی کند، این فایل خوانده میشود. چیزهایی که در آن آمده:
- نرخ‌ها، طبق خود مهارت: نرخ ترکیبی ۱۰ درصد (۹ درصد مالیات و ۱ درصد عوارض شهرداری)، صفر درصد برای صادرات، ارز ریال و تقویم شمسی. مرجع را «قانون مالیات بر ارزش افزودهٔ ۲۰۰۸ و قانون بودجهٔ ۲۰۲۵» می‌نامد.
- فهرست معافیت‌ها: محصولات کشاورزی و دامی فرآوری‌نشده، نان و آرد، کتاب و روزنامه، دارو و خدمات پزشکی، آموزش، خدمات بانکی و بیمه، حمل‌ونقل عمومی، فرش دستباف و شمش طلا. معاف یعنی نه مالیاتی گرفته میشود و نه مالیات خرید آن پس گرفته میشود.
- پیش‌فرض‌های محتاطانه: اگر نرخ معلوم نباشد ۱۰ درصد فرض میشود، خرید نامعلوم قابل کسر نیست، و طرف معامله‌ای که معلوم نیست کجاست داخلی حساب میشود.
- منع‌ها: نرخ دیگری برای کالا و خدمات عادی نگذارد، ۱ درصد عوارض شهرداری را جا نیندازد، روی تاریخ‌های رسمی تاریخ میلادی ننویسد و صورتحساب بدون متن فارسی نسازد.
یک دستور مهم دیگر هم دارد: دستیار خودش عدد حساب نکند و حساب‌وکتاب را به «موتور» بسپارد. در یک گفتگوی معمولی چنین موتوری در کار نیست، پس از دستیار دستهبندی بخواهید و جمع‌ها را در اکسل یا با حسابدارتان بزنید. دستیار جمع‌ها را از سر خودش ننویسد بهتر است.
صورتحساب بانکی را برای ارزش افزوده چطور دستهبندی کنیم؟
حداقل ورودی‌ای که مهارت می‌خواهد صورتحساب یکی از بانک‌های ایران است (ملی، ملت، صادرات، تجارت، پارسیان و بقیه). فایل را به گفتگو بدهید و بگویید برای کدام فصل است، مثلاً: «ردیفهای این فایل را برای اظهارنامهٔ ارزش افزودهٔ پاییز جدا کن و کنار هر کدام بنویس به کدام بخش می‌رود.»
مهارت برای تشخیص ردیفها جدول الگو دارد:
- کارمزد بانک، سود و اقساط وام از اظهارنامه بیرون می‌مانند.
- پرداخت به سازمان امور مالیاتی و تأمین اجتماعی هم بیرون می‌مانند.
- ردیفهای گمرک برای مالیات ارزش افزودهٔ واردات بررسی می‌شوند.
- قبض برق و تلفن همراه (همراه اول، ایرانسل، رایتل) خرید داخلی با نرخ ۱۰ درصد حساب می‌شوند.
- خدمات دیجیتال و نرمافزار خارجی مشمول reverse charge با نرخ ۱۰ درصدند.
جواب دستیار شکلی شبیه این دارد (قالب نمونه، بدون عدد):
| شرح ردیف | دسته | بخش اظهارنامه | پرچم |
|---|---|---|---|
| واریز مشتری خارجی بابت کالای صادرشده | صفر درصد (صادرات) | فروش | |
| کارمزد انتقال وجه | خارج از اظهارنامه | ||
| پرداخت به سازمان امور مالیاتی | خارج از اظهارنامه | ||
| قبض برق دفتر | خرید داخلی ۱۰ درصد | خرید (۹ و ۱ جدا) | |
| اشتراک ماهانهٔ نرمافزار خارجی | خدمات خارجی (reverse charge) | فروش و خرید | |
| خرید از فروشنده‌ای در کیش | منطقهٔ آزاد | ارجاع به متخصص |
بعد از دستهبندی، مهارت اظهارنامه را در سه بخش می‌چیند. در بخش فروش، فروش مشمول، صفر درصد و معاف جدا می‌آیند، سهم ۹ درصد و ۱ درصد جداگانه، و مالیات خدمات خارجی هم همین‌جا. در بخش خرید، ۹ و ۱ درصد قابل استرداد خریدها، مالیات پرداختی در گمرک و طرف دیگر خدمات خارجی. خالص هم فروش منهای خرید است، به‌اضافهٔ اعتباری که از فصل قبل مانده.
مهارت چند خرید را هم قابل کسر نمی‌داند: اقلام مصرف شخصی، خرید برای فروش معاف، پذیرایی و هدیه بیش از سقف، و خودروی سواری برای استفادهٔ شخصی.
ارزش افزوده خدمات خارجی: اشتراک نرمافزار و reverse charge
بیشتر کسب‌وکارهای کوچک همین‌جا گیر می‌کنند: اشتراک یک سرویس ابری یا نرمافزار خارجی که فروشنده‌اش در ایران ثبت‌نام نکرده و صورتحسابی هم نمی‌دهد. طبق مهارت، خریدار خودش ۱۰ درصد را در بخش فروش ثبت میکند و اگر فعالیتش مشمول مالیات باشد همان مبلغ را در بخش خرید پس میگیرد، پس خالصش صفر میشود. مهارت تصریح کرده که محدودیتهای پرداخت بین‌المللی این قاعده را عوض نمیکند.
دو حالت نزدیک دیگر هم در مهارت آمده است:
- واردات کالا: مالیات روی ارزش سیف به‌اضافهٔ حقوق ورودی و سود بازرگانی حساب میشود و گمرک آن را میگیرد.
- کالا از منطقهٔ آزاد به سرزمین اصلی: واردات حساب میشود و مالیاتش در گمرک پرداخت میشود.
برای اینکه ببینید یک کالای مشخص چه شناسه و چه نرخی دارد، مهارت کافی نیست، چون به داده‌ای وصل نیست. سرور مالیات (سازمان امور مالیاتی) شناسهٔ کالا و خدمات و نرخ ارزش افزودهٔ همان قلم را از سامانهٔ رسمی می‌آورد. این دو مکمل هم‌اند: مهارت دستهبندی میکند و سرور از منبع می‌خواند. برای وصل کردن سرور، اتصال دستیار را بزنید.
فصل‌های اظهارنامه ارزش افزوده و جریمهٔ دیرکرد
اظهارنامه فصلی است و فصل‌ها شمسی‌اند. مهارت موعدها را به میلادی و تقریبی نوشته است. ستون آخر را ما برای راحتی خواننده به شمسی برگردانده‌ایم:
| فصل | موعد تقریبی در مهارت | معادل شمسی |
|---|---|---|
| بهار | حدود ۶ ژوئیه | حدود ۱۵ تیر |
| تابستان | حدود ۷ اکتبر | حدود ۱۵ مهر |
| پاییز | حدود ۵ ژانویه | حدود ۱۵ دی |
| زمستان | حدود ۴ آوریل | حدود ۱۵ فروردین |
جریمه‌ها هم به نقل از مهارت: دیر فرستادن اظهارنامه ۱۰ درصد مالیات متعلق، دیر پرداختن ۲٫۵ درصد در هر ماه، و ثبت‌نام نکردن به تعیین مالیات دوره‌های گذشته به‌اضافهٔ جریمه می‌رسد. موعد و جریمه ممکن است با بخشنامهٔ تازه عوض شود. پیش از تکیه بر این عددها، آن‌ها را در tax.gov.ir یا با حسابدارتان بررسی کنید.
نصب مهارت iran-vat در Claude Code
دستور نصب، به نقل از راهنمای سازنده و همان‌طور که در صفحهٔ مهارت آمده:
git clone https://github.com/openaccountants/openaccountants && cp -r openaccountants/agent-skills/iran-vat ~/.claude/skills/این دستور کل مخزن OpenAccountants را دریافت میکند ولی فقط پوشهٔ همین مهارت را در پوشهٔ مهارتهای Claude Code کپی میکند. سه نکته پیش از اجرا:
- گیت و یک شل یونیکسی لازم است. در ویندوز آن را در Git Bash یا WSL اجرا کنید.
- مخزن بزرگ است. طبق آمار GitHub حدود نیم گیگابایت است، چون مهارت کشورهای زیادی را در خود دارد.
- اول فایل را بخوانید. مهارت دستورالعمل است و دستیار از آن پیروی میکند. این یکی فقط یک فایل SKILL.md است و اسکریپتی ندارد.
بعد از نصب، یک گفتگوی تازه باز کنید و صورتحساب یک فصل را بدهید. اگر Claude Code مهارت را نشناخت، بنویسید «با مهارت iran-vat این ردیفها را دستهبندی کن».
در claude.ai مهارت از بخش تنظیمات اضافه میشود (طرح‌های پولی با اجرای کد فعال). در برنامههای دیگر، مثل ChatGPT و Codex، Cursor یا VS Code، پوشهٔ agent-skills/iran-vat را در پوشهٔ مهارتهای همان برنامه بگذارید. کدام برنامه مهارت می‌خواند و فرق مهارت با سرور MCP چیست؟ در تفاوت Skill و MCP آمده است.
کجا مهارت شما را به حسابدار می‌فرستد؟
مهارت برای چند حالت جواب نمی‌دهد و خروجی را با برچسب ارجاع به متخصص علامت میزند:
- مناطق آزاد: کیش، قشم، چابهار، اروند و ارس، چون به گفتهٔ خود مهارت قاعدهها در هر منطقه فرق دارد.
- بخش نفت و گاز.
- مالیات مستقیم: مالیات بر درآمد شرکت‌ها و اشخاص و حق بیمهٔ تأمین اجتماعی خارج از محدودهٔ این مهارت است.
جدا از این‌ها، چند محدودیت را باید پیش از استفاده بدانید:
- پیش‌نویس بررسی‌نشده: وضعیت مهارت «در انتظار بررسی» است. سازنده نوشته که خروجی فقط برای اطلاع است، نه مشاورهٔ مالیاتی یا حقوقی، و باید پیش از ثبت به تأیید یک متخصص برسد.
- عددهای قدیمی‌تر از امروز: نرخ‌ها مال سال مالیاتی ۲۰۲۵ است و آخرین تحقیق مهارت آوریل ۲۰۲۶. برای عددهای روز، خود مهارت دستیار را به سرویس آنلاین OpenAccountants یا منبع رسمی می‌فرستد.
- کار با درگاه را یاد نمی‌دهد: مهارت انگلیسی است و پر کردن فرمهای سامانهٔ مودیان یا tax.gov.ir را پوشش نمی‌دهد. چیزی هم ثبت یا ارسال نمیکند.
- مجوز: متن مهارت با «OpenAccountants Guide License» منتشر شده است، یعنی متنش در دسترس است ولی کاملاً متن‌باز نیست. شرایط دقیق مجوز را در مخزن ببینید.
اینکه هوش مصنوعی در کل کار مالیاتی کجا کمک میکند و کجا نه، در مالیات بر ارزش افزوده با هوش مصنوعی آمده است. اگر کار شما فراتر از اظهارنامه است و صورت‌های مالی هم می‌خواهید، مهارت استانداردهای حسابداری ایران را هم ببینید.
برای اظهارنامهٔ فصل بعد، مهارت را از صفحهٔ مالیات بر ارزش افزوده ایران دریافت کنید و دستهبندی صورتحساب بانکی را به دستیارتان بسپارید.
سؤال‌های پرتکرار
مهارت iran-vat اظهارنامه ارزش افزوده را برای من پر و ارسال میکند؟
نه. این مهارت فقط دستورالعمل است: به دستیار یاد میدهد ردیفهای صورتحساب بانکی را دستهبندی کند و بخشهای فروش، خرید و خالص اظهارنامه را مرتب بچیند. به سامانهٔ مالیاتی وصل نمیشود، فرمهای درگاه را پر نمیکند و چیزی ارسال نمیکند.
نرخ ارزش افزوده در این مهارت چند درصد است؟
مهارت نرخ ترکیبی را ۱۰ درصد مینویسد، یعنی ۹ درصد مالیات و ۱ درصد عوارض شهرداری، و صادرات را صفر درصد. این عددها مال سال مالیاتی ۲۰۲۵ و تحقیق آوریل ۲۰۲۶ خود مهارت است. پیش از ثبت، نرخ را با سازمان امور مالیاتی تطبیق دهید.
خرید اشتراک نرمافزار خارجی در اظهارنامه ارزش افزوده چطور حساب میشود؟
طبق مهارت، خدماتی که از فروشندهٔ غیرمقیم میخرید مشمول سازوکار reverse charge است: خریدار خودش ۱۰ درصد را در بخش فروش ثبت میکند و اگر فعالیتش مشمول مالیات باشد همان را در بخش خرید پس میگیرد، پس خالصش صفر میشود. مهارت میگوید محدودیتهای پرداخت این قاعده را عوض نمیکند.
این مهارت را حسابدار رسمی بررسی کرده است؟
نه. وضعیت خود مهارت «در انتظار بررسی» است و سازندهاش، OpenAccountants، نوشته که خروجی باید پیش از ثبت به تأیید یک متخصص واجد شرایط برسد. آن را چکلیست دستهبندی بدانید، نه نظر کارشناسی.
در ChatGPT یا Cursor هم کار میکند؟
مهارت یک پوشه با فایل SKILL.md است و استاندارد Agent Skills را برنامههای مختلفی میخوانند، از جمله Claude، Claude Code، ChatGPT و Codex، Cursor و VS Code. دستور نصب کاتالوگ برای Claude Code است؛ در برنامههای دیگر پوشهٔ agent-skills/iran-vat را در پوشهٔ مهارتهای همان برنامه بگذارید.
شرکتم در منطقهٔ آزاد کیش است؛ این مهارت به کارم میآید؟
نه چندان. مهارت مناطق آزاد (کیش، قشم، چابهار، اروند و ارس) و بخش نفت و گاز را خودش رسیدگی نمیکند، چون به گفتهٔ خودش قاعدهها در هر منطقه فرق دارد. این ردیفها را با برچسب «ارجاع به متخصص» علامت میزند.
